Airconditioning is vandaag geen uitzondering meer in residentiële projecten. Waar het vroeger vooral ging om zomercomfort, zien we nu steeds vaker systemen die zowel kunnen koelen als verwarmen.
Binnen de EPB-regelgeving in Vlaanderen is airco echter geen louter comfortkeuze. Het type toestel, de technische mogelijkheden en de manier waarop het systeem wordt ingevoerd in de EPB-software bepalen rechtstreeks de impact op:
Het E-peil
De primaire energiebehoefte
De energiesector-indeling
De hernieuwbare energiecomponent
Bij Egeon Ingenieurs merken we dat airco in EPB vaak verkeerd wordt ingeschat: ofwel wordt het automatisch als “negatief” beschouwd, ofwel wordt de impact onderschat. De realiteit is genuanceerder.
De EPB-methodiek maakt een duidelijk onderscheid tussen:
Bijvoorbeeld via geothermische free cooling of koudebron waarbij enkel circulatiepompen energie verbruiken.
De energetische impact blijft hier doorgaans beperkt, omdat er geen actieve koelmachine warmte onttrekt via compressie.
Dit omvat systemen waarbij een koelmachine actief warmte uit het gebouw verwijdert, zoals:
Klassieke split-airco’s
Multisplit lucht-lucht systemen
Reversibele warmtepompen (lucht-lucht of lucht-water)
VRF-systemen
Actieve koeling verbruikt elektriciteit via een compressiecyclus en wordt in EPB expliciet meegenomen in de energieprestatieberekening.
De meeste residentiële aircosystemen vallen dus onder actieve koeling.
Een belangrijk principe binnen de EPB-invoer:
Wanneer een warmtepomp reversibel is — dus technisch kan koelen — moet de actieve koelfunctie in EPB worden aangeduid.
Zelfs wanneer:
De bouwheer verklaart dat men niet zal koelen
De koelmodus zelden wordt gebruikt
De functie softwarematig wordt beperkt
Zolang het toestel technisch omkeerbaar is, wordt actieve koeling beschouwd als aanwezig.
Enkel wanneer de koeloptie fysiek niet aanwezig is (dus niet omkeerbaar uitgevoerd of niet aangekocht), kan “geen actieve koeling” worden ingevoerd.
Dit principe zorgt ervoor dat de theoretische koelcapaciteit altijd wordt meegenomen in de berekening.
De impact van actieve koeling hangt af van meerdere factoren:
Het elektrisch verbruik van het systeem
Het rendement (SEER/EER)
Het koelvermogen
De mate waarin het systeem deel uitmaakt van een energiesector
In EPB wordt het energieverbruik voor koeling toegevoegd aan de primaire energiebehoefte.
In sterk geoptimaliseerde woningen kan zelfs beperkte actieve koeling:
Enkele E-peilpunten verschil maken
De marge richting E30 of E20 verkleinen
Extra druk leggen op de PV-dimensionering
Toch is de impact vaak minder groot dan bij directe elektrische verwarming.
Zodra een airco ook kan verwarmen, wordt het beschouwd als lucht-lucht warmtepomp.
Dan speelt niet alleen koeling een rol, maar ook:
Het seizoensrendement (SCOP)
De toewijzing aan een energiesector
De verhouding tot andere verwarmingssystemen
EPB werkt niet per ruimte, maar per energiesector. Een sector groepeert ruimtes die door hetzelfde systeem worden verwarmd.
Hier ontstaat soms onverwachte dynamiek.
We zien bijvoorbeeld:
Geen verwarming in slaapkamers
Geen verwarming op overloop
Elektrische handdoekradiator in badkamer
Zonder bijkomend systeem kan een volledige verdieping als elektrisch verwarmd worden beschouwd.
Wordt echter een lucht-lucht warmtepomp geplaatst die de gang of centrale ruimte verwarmt, dan kan de sector aan deze warmtepomp worden toegewezen.
Dat kan:
Het elektrisch scenario vermijden
De primaire energie-impact beperken
Het E-peil verbeteren ten opzichte van directe elektrische verwarming
Airco kan dus in sommige projecten een corrigerend instrument zijn.
Bij vloerverwarming in combinatie met een reversibele lucht-water warmtepomp geldt:
De koelmodus wordt beschouwd als actieve koeling
De mogelijkheid tot koelen moet worden aangegeven
Het koelverbruik wordt berekend
Zelfs wanneer bewoners aangeven dat ze niet actief zullen koelen.
Dit zorgt soms voor discussie, maar binnen EPB is de technische mogelijkheid bepalend, niet het gebruikersgedrag.
We zien regelmatig:
Airco wordt pas na de EPB-studie toegevoegd
Reversibele systemen worden fout ingevoerd
Koelfunctie niet correct aangeduid
Energiesector verkeerd gedefinieerd
Impact op E-peil onderschat
Gevolg:
Herberekeningen op het einde
Extra PV-panelen nodig
Discussies bij oplevering
Het antwoord is: dat hangt ervan af.
✔ Een koelsysteem met beperkt gebruik heeft doorgaans beheersbare impact.
✔ Een lucht-lucht warmtepomp met goed SCOP-rendement kan beter scoren dan directe elektrische verwarming.
✔ Een fout ingevoerde reversibele installatie kan onnodig E-peilpunten kosten.
Airco is dus geen zwart-witverhaal. Het is een systeemkeuze die correct moet worden geanalyseerd.
Bij projecten waar airco wordt overwogen:
✔ Maak expliciet onderscheid tussen koelen en verwarmen
✔ Controleer of het toestel technisch omkeerbaar is
✔ Analyseer de energiesector-indeling vooraf
✔ Simuleer de impact op het E-peil vóór plaatsing
✔ Vermijd laattijdige toevoeging zonder herberekening
Binnen EPB is airco:
Een systeem voor actieve koeling
Mogelijk een verwarmingssysteem
Een bepalende factor in energiesector-toewijzing
Een reversibele warmtepomp wordt als actieve koeling beschouwd, ook wanneer men niet plant te koelen.
De impact op het E-peil hangt af van:
Het type toestel
Het rendement
De integratie in het verwarmingsconcept
Het reeds aanwezige risico op oververhitting
Bij Egeon Ingenieurs bekijken we airco nooit geïsoleerd, maar altijd als onderdeel van het globale energieconcept. Zo vermijden we dat comfortkeuzes onverwachte gevolgen hebben bij de definitieve EPB-aangifte.
