Bij sloop- en renovatiewerken verdwijnen jaarlijks heel wat isolatiematerialen in de afvalcontainer. Maar is dat altijd nodig? Onderzoek toont aan dat bestaande isolatie vaak nog over bruikbare thermische eigenschappen beschikt, zelfs na tientallen jaren. Hergebruik van isolatiematerialen biedt dan ook interessante mogelijkheden om bouwafval te beperken en de milieu-impact van bouwprojecten te verminderen. Maar hoe weet je of oude isolatie nog geschikt is? En wat met de EPB-eisen?
Bij circulair bouwen denken we vaak aan het hergebruik van bakstenen, staal, hout of andere bouwmaterialen. Isolatie wordt daarbij dikwijls over het hoofd gezien.
Nochtans kunnen isolatieplaten en -matten jarenlang hun eigenschappen behouden. De leeftijd van een isolatiemateriaal zegt op zichzelf weinig over de resterende isolatieprestaties.
Het onderzoeksproject Start 2 Reuse Insulation, uitgevoerd door UGent, Odisee en Buildwise met steun van VLAIO, onderzocht daarom hoe isolatiematerialen uit bestaande gebouwen veilig en technisch verantwoord opnieuw kunnen worden toegepast. (https://reuse-insulation.com/)
Tijdens het onderzoek (2024-2026) werden:
67 sloop- en renovatiecases uit Vlaanderen en Nederland onderzocht.
Meer dan 1.200 testmonsters voorbereid voor technische beoordeling.
Acht verschillende isolatiematerialen bestudeerd.
Ontmantelingsmethoden, resterende prestaties en hergebruiktoepassingen onderzocht.
De resultaten tonen aan dat hergebruik technisch mogelijk is, maar dat de staat van het materiaal en de nieuwe toepassing bepalend zijn.
Het onderzoek richtte zich op acht veelvoorkomende isolatiematerialen:
PUR en PIR: harde isolatieplaten die vaak worden toegepast in daken, gevels en vloeren.
EPS en XPS: kunststofisolatie die onder meer gebruikt wordt bij vloer-, gevel- en dakisolatie.
Glaswol en rotswol: minerale isolatiematerialen voor thermische en akoestische isolatie.
Cellenglas: drukvast isolatiemateriaal met een hoge weerstand tegen vocht.
Cellulose: isolatie op basis van cellulosevezels.
Of deze materialen opnieuw kunnen worden gebruikt, hangt af van hun toestand, de manier waarop ze oorspronkelijk werden geplaatst en de vereisten van hun toekomstige toepassing.
Een isolatieplaat die droog en onbeschadigd uit een bestaande constructie wordt verwijderd, heeft doorgaans meer hergebruikpotentieel dan isolatie die verlijmd, samengedrukt of door vocht aangetast is.
Een belangrijke vraag bij hergebruik is of de oorspronkelijke thermische prestaties behouden blijven.
Daarvoor kijkt men onder andere naar de lambda-waarde (λ). Die geeft aan hoe goed een materiaal warmte geleidt. Hoe lager deze waarde, hoe beter het materiaal isoleert.
Uit het onderzoek van Start 2 Reuse Insulation blijkt dat verschillende gerecupereerde isolatiematerialen ook na jarenlang gebruik nog interessante thermische prestaties vertonen.
Maar de lambda-waarde is niet het enige criterium.
Afhankelijk van het isolatiemateriaal en de toepassing moeten ook volgende eigenschappen worden beoordeeld:
Dikte en densiteit: is het materiaal nog voldoende vormvast en homogeen?
Druksterkte: kan het materiaal de belasting in een vloer of dak opnemen?
Vochtopname: is de isolatie droog en niet aangetast?
Dimensionele stabiliteit: behoudt het materiaal zijn afmetingen bij veranderende omstandigheden?
Brandveiligheid: voldoet het materiaal, in combinatie met de volledige constructie, aan de vereiste brandprestaties?
Ook de aanwezigheid van historische chemische stoffen, zoals bepaalde vlamvertragers of blaasmiddelen in oudere kunststofisolatie, verdient aandacht.
Een goede thermische prestatie betekent dus niet automatisch dat een materiaal voor elke toepassing geschikt is.
Niet elke constructie stelt dezelfde eisen aan isolatie.
Bij een hellend dak of binnenwand is de belasting en blootstelling aan vocht doorgaans anders dan bij een plat dak of een vloer op volle grond.
Het onderzoek maakt daarom onderscheid tussen toepassingen met weinig bijkomend risico, beheersbare risico's en verhoogde risico's.
Enkele voorbeelden:
Hellende daken, binnenwanden en ontoegankelijke zolders
Hier zijn verschillende soorten gerecupereerde isolatie relatief eenvoudig opnieuw inzetbaar, op voorwaarde dat het materiaal in goede staat verkeert en correct wordt geplaatst.
Vloeren en spouwmuren
Hergebruik is mogelijk, maar vraagt bijkomende controles op onder andere druksterkte, vochtbestendigheid en de juiste plaatsing.
Platte daken en gevelisolatiesystemen (ETICS)
Hier is meer voorzichtigheid nodig. De gevolgen van een slechte materiaalprestatie kunnen aanzienlijk zijn. Het onderzoeksproject beschouwt deze toepassingen daarom als verhoogd risico en beveelt hergebruik niet zonder bijkomende onderbouwing aan.
De conclusie is duidelijk: niet alleen de kwaliteit van de gerecupereerde isolatie telt, maar ook de constructie waarin ze opnieuw wordt gebruikt.
Voor bouwprojecten die aan de EPB-regelgeving moeten voldoen, is de correcte bepaling van de isolatiewaarde essentieel.
Bij nieuwe isolatiematerialen kunnen de gedeclareerde lambda-waarden doorgaans worden teruggevonden in productdocumentatie of erkende productdatabanken.
Bij hergebruikte isolatie is die informatie niet altijd beschikbaar of is het onzeker of de oorspronkelijke productspecificaties nog representatief zijn.
In Vlaanderen voorziet de EPB-rekenmethodiek ook in lambda-waarden bij ontstentenis wanneer de gedeclareerde waarde ontbreekt of onzeker is.
Dat betekent dat hergebruikte isolatie niet automatisch dezelfde berekende prestaties krijgt als een nieuw product met een gekende lambda-waarde.
Bij de EPB-verslaggeving moet daarom worden nagegaan:
Welk isolatiemateriaal precies wordt hergebruikt.
Of de oorspronkelijke productgegevens beschikbaar en bruikbaar zijn.
Welke lambda-waarde volgens de EPB-rekenregels mag worden gehanteerd.
Of de gerealiseerde isolatiedikte voldoende is om aan de geldende EPB-eisen te voldoen.
Welke bewijsstukken nodig zijn om de uitvoering correct te staven.
Ook een eventuele laboratoriummeting moet op een correcte manier worden geïnterpreteerd. Een gemeten lambda-waarde is immers niet zonder meer gelijk te stellen aan een gedeclareerde EPB-productwaarde.
Ons advies: betrek de EPB-verslaggever al tijdens de ontwerpfase bij de keuze voor hergebruikte isolatie. Zo vermijd je onaangename verrassingen bij de EPB-eindaangifte.
Een belangrijke voorwaarde voor succesvol hergebruik is dat isolatiematerialen zorgvuldig worden verwijderd.
Dat vraagt een andere aanpak dan een klassieke afbraak.
Een goede voorbereiding omvat onder meer een inventarisatie van de aanwezige isolatiematerialen, een beoordeling van hun staat en de keuze van een geschikte ontmantelingsmethode.
Daarbij moet aandacht worden besteed aan mogelijke verontreinigingen, zoals asbest, teerhoudende materialen of andere schadelijke stoffen. Materiaal met ernstige vocht-, schimmel- of andere schade komt doorgaans niet in aanmerking voor hergebruik.
Daarnaast spelen ook praktische factoren een rol: hoeveel isolatie kan worden gerecupereerd, zijn de afmetingen bruikbaar, waar wordt het materiaal opgeslagen en voor welk volgend project kan het worden ingezet?
Circulair bouwen vraagt dus niet alleen technische kennis, maar ook een goede planning en samenwerking tussen bouwheer, architect, aannemer en ontmantelaar.
Om de onderzoeksresultaten toegankelijk te maken, ontwikkelden de projectpartners een gratis digitale tool.
Via enkele gerichte vragen over het isolatiemateriaal, de bestaande constructie en de beoogde toepassing krijg je praktische aanbevelingen over:
De mogelijkheden om het materiaal te ontmantelen.
De te verwachten technische prestaties.
Geschikte hergebruiktoepassingen.
Belangrijke risico's en aandachtspunten.
De tool genereert bovendien een rapport op maat.
Je kan de tool raadplegen via www.reuse-insulation.com.
Hergebruik van isolatie kan bijdragen aan minder bouwafval, minder verbruik van nieuwe grondstoffen en een lagere milieu-impact.
Maar duurzaamheid mag niet ten koste gaan van de technische prestaties, de brandveiligheid of het comfort van een gebouw.
Het is daarom belangrijk om per project een correcte afweging te maken tussen de milieuvoordelen, de resterende technische eigenschappen en de praktische haalbaarheid.
Bij Egeon Ingenieurs bekijken we bouwfysische prestaties en energie-efficiëntie steeds in functie van het volledige gebouw.
Wil je hergebruikte isolatie toepassen in een renovatie- of nieuwbouwproject? Dan is het aangewezen om vooraf na te gaan of de gekozen materialen voldoen aan de thermische eisen en welke gevolgen de keuze heeft voor de EPB-berekeningen.
Neem contact op via offerte@egeon.be voor advies over de EPB- en bouwfysische aspecten van jouw project.
Egeon Ingenieurs – Onze aanpak = jouw gemoedsrust.
Ja. Verschillende isolatiematerialen kunnen na ontmanteling opnieuw worden toegepast, op voorwaarde dat ze in goede staat verkeren en geschikt zijn voor de nieuwe toepassing. Vooral vocht, beschadigingen, verontreinigingen en mechanische eigenschappen zijn belangrijke aandachtspunten.
Niet noodzakelijk. Onderzoek toont aan dat bepaalde isolatiematerialen ook na tientallen jaren nog goede thermische eigenschappen behouden. De resterende prestaties zijn afhankelijk van het materiaaltype, de oorspronkelijke toepassing, de gebruiksomstandigheden en de staat van het materiaal.
Ja, op voorwaarde dat de constructie aan de geldende EPB-eisen voldoet. De isolatiewaarde moet volgens de toepasselijke EPB-rekenregels worden bepaald en correct worden gestaafd. Bij ontbrekende of onzekere productgegevens kunnen lambda-waarden bij ontstentenis van toepassing zijn.
Onder andere PUR, PIR, EPS, XPS, glaswol en rotswol kunnen mogelijkheden bieden. De geschiktheid hangt niet alleen af van het materiaal, maar ook van de staat ervan en de nieuwe toepassing. Een droge binnenwand stelt bijvoorbeeld andere eisen dan een belast plat dak.
Technisch is dit in bepaalde situaties mogelijk, maar het brengt verhoogde risico's met zich mee. Vooral druksterkte, vochtgedrag, dimensionele stabiliteit en de prestaties van het volledige daksysteem moeten voldoende worden onderbouwd. Het Start 2 Reuse-onderzoek beveelt deze toepassing niet zonder bijkomende verificatie aan.
Dat kan, maar is niet gegarandeerd. Naast de aankoopprijs moet rekening worden gehouden met selectieve ontmanteling, transport, opslag, kwaliteitscontrole, eventuele aanpassingen en plaatsing. De economische haalbaarheid moet per project worden beoordeeld.
Dat kan niet algemeen worden gesteld. De brandreactie van het materiaal en de brandprestaties van de volledige constructie moeten voldoen aan de toepasselijke eisen. Bij oudere kunststofisolatie verdienen ook historische vlamvertragers aandacht. Het Start 2 Reuse-project voerde zelf geen aanvullende brandproeven uit.
De oorspronkelijke productgegevens, ouderdom, toestand en toepassing geven een eerste indicatie. Bij twijfel kunnen bijkomende technische controles of laboratoriummetingen nodig zijn. Voor een EPB-berekening moet bovendien worden nagegaan welke isolatiewaarde volgens de regelgeving mag worden gebruikt.